Астана. 29 желтоқсан. ИНТЕРФАКС-ҚАЗАҚСТАН – Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісі дүйсенбі күнгі жалпы отырыста Сенат ұсынған «Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы» заң жобасына енгізілген өзгерістерді мақұлдады. Осылайша, құжат Парламент тарапынан толық қабылданып, Мемлекет басшысының қол қоюына жолданды.
Мәжілістің қаржы және бюджет комитетінің мәліметінше, Сенаттың түзетулері нақтылаушы сипатқа ие және заңның негізгі тұжырымдарына әсер етпейді. Олар банктік құпияны сақтау талаптарының қазынашылық органдарына да қолданылуына, ақпарат ұсыну жүйесін енгізу мақсаттарына және оның құрамында болуы тиіс мәліметтер тізімін белгілеуге қатысты. Сондай-ақ осы жүйеге байланысты нормалардың күшіне ену мерзімі 2026 жылғы 1 маусымнан 2027 жылғы 1 қаңтарға шегерілді.
Бұдан бөлек, базалық лицензиядан әмбебап лицензияға ауысқан жағдайда банктерге қойылатын қаржылық тұрақтылық талаптар нақтыланды. Сонымен қатар, Қазақстан резиденті болып табылмайтын ислам банкі филиалына инвестициялық сипаттағы белгілі бір операцияларды жүргізу құқығы беріледі.
Мәжіліс сондай-ақ Сенаттың «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне қаржы нарығын реттеу және дамыту, байланыс және банкроттық мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» ілеспе заңға енгізген түзетулерін де қолдады. Онда микроқаржылық және коллекторлық қызмет саласындағы өздігінен реттелетін ұйымдардың қаржы қызметтерін тұтынушылардан келіп түскен өтініштерді қарау мерзімдері мен тәртібі нақтыланады.
Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің төрағасы Мәдина Әбілқасымованың бұған дейін хабарлауынша, бұл заң банктік қызметті реттеу, бақылау және қадағалау саласында құқықтық негіз қалыптастырады, депозиттер иелерінің, өзге кредиторлар мен банк клиенттерінің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауға, банктік қызметтер нарығында адал бәсекелестікке жағдай жасауға, сондай-ақ халықтың қаржылық сауаттылығы мен банк қызметтерінің қолжетімділігін арттыруға бағытталған.
Бәсекелестікті дамыту және банктердің шоғырлануын төмендету үшін лицензиялау талаптарын жеңілдету көзделіп отыр. Осы мақсатта екі түрлі лицензия енгізіледі: базалық және әмбебап. Базалық лицензия рұқсат етілген операциялар көлемі мен қадағалау талаптары бойынша әмбебап лицензиядан ерекшеленеді. Базалық лицензия алған банктерге активтер мен меншікті капиталдың ең төменгі көлеміне қатысты шектеулер қойылады. Агенттік басшысының айтуынша, қазіргі кезеңде активтердің ең жоғары көлемі 500 млрд теңге, ал меншікті капиталдың ең төменгі мөлшері – 10 млрд теңге көлемінде белгіленуі жоспарлануда.
Заң жобасындағы маңызды жаңалықтардың бірі – Қазақстан аумағында цифрлық қаржы активтерінің айналымына рұқсат беру және оларды реттеу тетігін енгізу. Үш түрі қарастырылып отыр:
Біріншісі – негізі ақшаға тіркелген цифрлық қаржы активтері, яғни стейблкойндар. Олардың айналымға ену тәртібі мен талаптарын Ұлттық банк айқындайды.
Екіншісі – негізі ретінде қаржы құралдары, қаржы активтері, мүліктік құқықтар, тауарлар немесе басқа да мүлік алынған цифрлық активтер.
Үшіншісі – арнайы цифрлық платформаларда электронды-цифрлық форматта шығарылатын қаржы құралдары.
Сонымен қатар, криптовалюта сияқты өзге де цифрлық активтерді реттеу қарастырылған. Осы бағытта жұмыс істейтін ұйымдар құрылады, олардың қызметі Ұлттық банк тарапынан реттеліп, лицензияланады.
Құжат банктерге цифрлық технологиялар, электрондық коммерция, киберқауіпсіздік, биометрия, жасанды интеллект және телекоммуникациялар салаларында еншілес компаниялар құруға немесе оларды иеленуге құқық береді.
Бұдан бөлек, балама қаржыландыру құралдарын дамыту мақсатында әмбебап лицензиясы бар банктерге ислам банкингі өнімдерін ұсынуға рұқсат беріледі. Бұл банктерге жеке ислам банкін құрмай-ақ, өз құрылымында арнайы бөлімшелер ашып, шариғат талаптарына сай өнімдер ұсынуға мүмкіндік береді.
Заңда үшінші тұлғаларға кредит ресімдеуге тыйым салатын талап енгізіледі. Банкте алғаш рет шот ашу кезінде клиент Ұлттық банктің биометриялық сәйкестендіру жүйесі арқылы өтеді. Ал алғашқы несие тек банкке немесе микроқаржы ұйымына жеке келіп қана ресімделеді.
Сонымен қатар, соттан тыс банкроттық рәсімінің мерзімін қысқарту қарастырылған. Банктер мен МҚҰ алдындағы жалпы берешегі 1 600 АЕК-тен (шамамен 6,2 млн теңге) аспайтын, қарызы 5 жылдан астам өтелмеген азаматтар үшін бұл рәсім 6 айдың орнына 1 айда жүзеге асырылады. Кредиттік бюро деректеріне сәйкес, бұл шара 200 млрд теңгеден астам қарызы бар 350 мыңнан астам азаматқа қатысты болуы мүмкін.
Бірнеше қаржы ұйымында қарызы бар азаматтар үшін қаржы омбудсмені жанындағы платформа арқылы қарызды бірлесіп реттеу мүмкіндігі енгізіледі.
Сондай-ақ жеке тұлғалардың берешегін коллекторлық компанияларға сатуға жарияланған мораторий 2027 жылғы 1 мамырға дейін ұзартылды.
