Мансұр Жетігенов

Материалы

Геосаяси өзгерістер және стратегиялық ресурстар: Үндістанның жаңа бағыты

Сирек жер элементтері жөніндегі Қытай тәжірибесінен АҚШ-тан бұрын Үндістан сабақ алды. Энергетикалық өтпелі кезең мен жаңа технологиялық негіздегі экономикалық даму жағдайында сирек жер элементтерінің (СЖЭ) стратегиялық маңызын ескере отырып, Үндістан үкіметі маңызды минералдарға қатысты Ұлттық миссияны іске қосты. Бұл бастаманың негізгі мақсаты – сирек жер элементтеріне қолжетімділіктің үзілу қаупі жоғары болған жағдайда олардың жеткізілімінің тұрақтылығын қамтамасыз ету. Осы орайда Қазақстан үшін сирек жер элементтерін экспорттайтын жаңа әлеуетті әріптес пайда болуы мүмкін.

Одақтастық пен өзара сенім: КХДР-ның халықаралық аренадағы орны

Пхеньян АҚШ бастаған ұжымдық Батыс тарапынан ұзақ жылдар бойы қолданылған дипломатиялық оқшаулауды еңсеріп, бұл бағытта елеулі жетістікке жетті. Бұл табыстың негізгі себебі – КХДР-нің ішкі әлеуетінде. Солтүстік Корея мақсаттарына қол жеткізе алатынын және сенімді одақтас бола білетінін нақты іспен дәлелдеді. Өйткені шынайы одақтас дегеніміз – геосаяси жағдайға байланысты өз бағытын жиі өзгертпейтін, серіктестік жауапкершілігін тұрақты түрде орындай алатын мемлекет.

Қаржылық тұрақтылықтың кепілі – нақты ақша айналымы

Еуроаймақтың басты қаржы институты Еуроодақ азаматтарына күнделікті қажеттіліктерге арналған бірнеше күндік көлемде қолма-қол ақша қорын ұстауды ұсынды. Мұндай ұстаным күтпеген жағдай болды, себебі өткен жылы еуропалық банктер қолма-қол айналымды азайтып, қолма-қол емес төлемдерді ынталандыру бағытын ұстанып келген еді. Алайда тұрақсыз кезеңде басымдық қаржылық тұрақтылық қорына беріледі, ал мұндай мүмкіндік тек қолма-қол ақшада бар. Электронды төлем жүйелерінде мұндай тұрақтылық жоқ.

Фотоэлектр мен күн жылу энергетикасы: халықаралық тәжірибе

Технологиялық даму – ресурсты тиімді жұмсау үшін салмақты әрі кәсіби таңдау жасауды талап етеді. Қашан да шектеулі болатын ресурстарды тиімсіз пайдалану ел дамуына кедергі келтіруі мүмкін. Мәселен, әлемдегі ең ірі күн жылу электр станциясы саналатын АҚШ-тағы Айвонпа нысаны 2026 жылы жабылады. Себебі жобаға бөлінген 2,2 млрд доллар ақталған жоқ – фотоэлектрлік панельдер бұл салада техникалық, технологиялық және экономикалық тұрғыдан әлдеқайда тиімді екені дәлелденді. Соңғы жылдары "жасыл" энергия тақырыбына айрықша қызығушылық танытып отырған Қазақстан үшін бұл маңызды сабақ болуға тиіс. Ел болашағы үшін жауапты шешімдер қабылдауда басқарушылық құзыретті күшейтіп, технологиялық таңдауға асқан ұқыптылықпен қарау қажет.

Дели Мәскеуді таңдады ма?

«Батыс-2025» атты Ресей–Беларусь бірлескен оқу-жаттығуларына қатысу үшін Үндістан тарапы небәрі 65 әскери қызметшісін жіберді. Мәскеу мен Минск жолдаған 100 мыңдық жеке құраммен салыстырғанда бұл сан аса елеусіз көрінуі мүмкін. Алайда бұл көрсеткіш тек тактикалық үйлесім тұрғысынан бағаланған. Геосаяси өлшеммен алғанда, бұл оқиға аса маңызды мәнге ие. Бұл — Оңтүстік Азиядағы алып елдің ұжымдық Батысқа берген ашық жауабы іспетті. Ақпараттық кеңістіктегі реакцияның да осал болмағаны осыдан көрінеді. Кумаон полкі – Үндістан армиясының ерекше әскери құрылымы. Ол Ост-Үнді компаниясы кезеңінде құрылған және Бірінші мен Екінші дүниежүзілік соғыстарды қоса алғанда, Британ империясы жүргізген көптеген әскери қақтығыстарға қатысқан.

Еще от автора

Каракастың сын сағаты

Вашингтонның қысымына Венесуэладағы чавистік биліктің берілуі Иран секілді АҚШ-тың қысымына төтеп бере алатын мемлекеттер көп емес екенін көрсететін айқын мысал болды. Каракас тәжірибесі мемлекеттік аппаратты (кең мағынада), азаматтық қоғамды және әскери құрылымдарды жұмылдыра алмайтын елге ұзақ уақыт бойы жүйелі қысым жасалған жағдайда, белгілі бір кезеңде билеуші элитаның саяси ерік-жігері әлсірейтінін аңғартады. Венесуэла басшылығы бұл жағдайда жай ғана күрделі сәттерде аман қалуға тырысып отырған жоқ, керісінше өз ұстанымынан бас тартуға мәжбүр болып отыр. Өйткені Уго Чавес ілімінің негізгі қағидаттарының бірі саналатын антиимпериализмнен бас тарту чавизмнің саяси құбылыс ретіндегі мәні мен идеологиялық негізін әлсіретеді.

Иранмен текетірес АҚШ-тың әлсіз тұстарын айқын көрсетті

1979 жылғы Ислам революциясынан бастап 2026 жылғы Таяу Шығыстағы соғысқа дейінгі аралықтағы Вашингтон мен Тегеран арасындағы текетіресті ұзаққа созылған геосаяси бәсеке деуге болады. Осы кезеңге тарихи тұрғыдан көз жүгіртсек, Иранның геосаяси ұстанымы бүгінде АҚШ-пен салыстырғанда әлдеқайда берік көрінеді. Тарихқа зер салсақ, ежелгі Парсы елі қуатты державалармен ұзаққа созылған текетірестерге талай мәрте төтеп берген. Мұндай қарсыластықтардың басым бөлігінде ол жеңілгеннен гөрі, басым түскен тарап ретінде танылған.

«Үлкен жетілік» те «Балтық жолбарыстарының» кебін киді

Эвиан-ле-Бендегі G7 саммиті «Үлкен жетіліктің» құлдырауын айқындайтын өзіндік кезеңге айналды. Бұл процесс 1973 жылы мұнай дағдарысына жауап ретінде АҚШ, Ұлыбритания, Франция, ГФР және Жапонияның (кейінірек олардың қатарына Италия мен Канада қосылды) қаржы министрлерінің бас қосуынан басталған болатын. Ол кезеңде G7 күрделі мәселелерді тиімді шеше алғанымен, қазіргі уақытта бұл қабілетінен айырылды. Мұнымен қоса, аталған кездесудің АҚШ-тың Иранмен соғыстағы жеңілісі ресми түрде тіркелген сәтке тұспа-тұс келуі үлкен мәнге ие. Құлдырау үдерісі ішінара немесе үзінді сипатта болмайды, демек, ұжымдық Батыстың барлық бағыттағы ықпалы әлсіреп барады.

Мексика 2026 жылғы әлем біріншілігін құтқарып қалды

2026 жылғы футболдан әлем чемпионатын өткізуші үш мемлекеттің ішінде тек Мексика ғана дәстүрлі футбол мәдениеті дамыған ел болып табылады. АҚШ-та спорттың ең танымал түрі американдық футбол (классикалық футболмен байланысы жоқ) болса, Канадада шайбалы хоккей бірінші орында тұр. Сонымен қатар, халықаралық жарысқа қатысудан бас тартпаған Иран құрамасы бұл турнирде өздерінің «жұмсақ күш» әлеуетін көрсетуді көздейді. АҚШ әкімшілігінің саяси шешімдері турнир барысына ықпал етуі мүмкін жағдайда, негізгі тұрақтылықты қамтамасыз ету мәселесі Мексика Президенті Клаудия Шейнбаумға байланысты болмақ. Ол жас кезінде академиялық есу спортымен айналысқанына қарамастан, қазіргі уақытта ірі футбол державасын басқарып отыр және аталған халықаралық шараның жауапкершілігін нақты сезінеді.