Евразия24Басты бетҚырғызстанда сайлау науқаны бастау алды

Қырғызстанда сайлау науқаны бастау алды

|

|

Қырғызстанда президент сайлауы 2027 жылғы 27 қаңтарға белгіленді. Өткен аптада кандидаттарды ұсыну кезеңі аяқталды. Оның қорытындысына қарағанда, қазіргі президенттің елеулі қарсыласы болмайтын сыңайлы. Садыр Жапаров сайлауға қандай саяси жағдаймен қатыспақ? Қырғызстандағы сайлау Орталық Азияның өзге елдеріндегі сайлаудан ерекшелене ме?

Садыр Жапаров 2020 жылғы мемлекеттік төңкерістен кейін билікке келіп, 2021 жылғы қаңтарда өткен кезектен тыс президент сайлауында шамамен 79% дауыс жинап, жеңіске жетті. Одан кейін жүргізілген конституциялық реформа мемлекет басшысының өкілеттіктерін кеңейтіп, президент пен парламент арасындағы билік тепе-теңдігін өзгертті. Алайда бастапқыда Жапаровқа қатысты болжамдар аса сенімді болған жоқ. Қырғызстандық сарапшылардың арасында оның президенттік өкілеттік мерзімін толық аяқтай алатынына сенгендер аз еді.

Кейінгі жылдары елдің саяси жүйесі Орталық Азияның өзге мемлекеттеріне тән бағытта дамыды. Оппозицияға қысым көрсету, саяси элита арасындағы жасырын тартыстар, Конституцияға өзгерістер енгізу арқылы саяси айла-шарғыларға бару және басқа да әрекеттер кеңінен орын алды. Алдағы сайлауда шынайы саяси бәсекенің болмауы да осы үрдістің жалғасып отырғанын көрсетеді.

Соған қарамастан, 2026 жылы сайлау науқаны қарсаңында қазіргі биліктің басты артықшылығы Қырғызстан экономикасының қарқынды өсуі болды:

  • Халықаралық валюта қорының бағалауынша, 2025 жылы Қырғызстанның жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 11%-ға өсті. Ал Дүниежүзілік банктің мәліметінше, 2026 жылғы қаңтар-шілде айларында экономиканың жылдық өсімі 11,1%-ды құрады.
  • 2026 жылы шілдеде инфляция 10,7%-ға жетті. Жыл қорытындысы бойынша бұл көрсеткіш 12%-ға дейін өсуі мүмкін. Бағаның қымбаттауына импорттық тауарлардың, әсіресе жанармайдың қымбаттауы әсер етті.
  • Дүниежүзілік банктің бағалауынша, 2025 жылы күніне 4 доллардан аз қаражатқа күн көретін халықтың үлесі (сатып алу қабілетінің паритеті бойынша) 11%-ды құрады. 2026 жылы бұл көрсеткіш 9,9%-ға дейін төмендейді деп болжанып отыр.

Экономикалық өсімге құрылыс саласы, Қытай мен Ресей инвестициялары, еңбек мигранттарының ақша аударымдары, сондай-ақ Қытайдан Ресейге бағытталған транзиттік сауда ағындары ықпал етіп отыр.

Садыр Жапаровтың саяси және экономикалық тұрғыдан ең маңызды шешімі – 2022 жылы Құмтөр алтын кенішін мемлекет меншігіне қайтаруы. Кенішті мемлекет меншігіне алу мәселесі бұрынғы президенттер тұсында да талқыланғанымен, бұл қадамға баруға тек Жапаровтың саяси ерік-жігері жетті. Алайда канадалық меншік иелерінің халықаралық арбитражға жүгіну қаупі болды. Мұндай даулар Қырғызстан экономикасына еңсере алмастай ауыр салмақ түсіруі мүмкін еді.

Қырғызстан Ресеймен тығыз экономикалық және саяси байланыстарын сақтап отыр. Ел Еуразиялық экономикалық одаққа мүше бола отырып, Қытаймен сауда қатынастарын кеңейтуге және инфрақұрылымдық ынтымақтастықты дамытуға да мүдделі. Бішкек Ресейге қарсы енгізілген санкциялардан туындаған мүмкіндіктерді барынша тиімді пайдалана алған санаулы елдердің бірі болды. Қазір Қырғызстан санкцияға іліккен тауарларды Ресейге «сұр импорт» арқылы жеткізуден қомақты табыс тауып отыр.

Қырғызстанның ұзақ мерзімді басты мәселелерінің бірі – ел ішінде лайықты жұмыс орындарын ашу. Еңбек мигранттарының ақша аударымдары халықтың тұтыну мүмкіндігін қамтамасыз ететін маңызды табыс көзі болып қала бергенімен, бұл жағдай ел экономикасын Ресейдің еңбек нарығына, валюта бағамының өзгеруіне және көші-қон саясатына тәуелді етеді.

Сондықтан Бішкек билігі елдің даму келешегін энергетика мен транзиттік дәліздерге салынатын инфрақұрылымдық инвестициялармен байланыстырады. Қытай мен Ресейдің қаржысына сүйенген бірқатар ірі жобалар қазірдің өзінде жүзеге асырыла бастады. Соның бірі – Қытай – Қырғызстан – Өзбекстан бағыты. Сонымен қатар Мәскеумен атомдық мұзжарғыштарда пайдаланылып, тиімділігін көрсеткен РИТМ-200 реакторлары негізінде шағын атом электр станциясын салу мәселесі талқыланып жатыр.

Қырғызстан 2027 жылы қаңтардағы президент сайлауын елеулі экономикалық өсім жағдайында қарсы алмақ. Алайда бұл өсімнің сапасына, оның игілігінің халық арасында қаншалықты әділ бөлінетініне және экономикалық дамуды қолдайтын саяси тетіктерге қатысты мәселелер әлі де өзекті. Қырғызстан әзірге сыртқы экономикалық жағдайға, еңбек мигранттарының ақша аударымдарына, көрші елдермен саудаға және алтын өндіруге тәуелді шағын экономика болып отыр.

Сондықтан Садыр Жапаров үшін маңызды шешімдер қабылдап, ірі жобаларды жүзеге асыра алатынын көрсету қажет. Әйтпесе, Мемлекеттік ұлттық қауіпсіздік комитетінің бұрынғы төрағасы Қамшыбек Ташиевтің төңірегіне топтасқан қарсы саяси элита өкілдері оны биліктен ығыстыруы мүмкін.

 

Перепечатка и копирование материалов допускаются только с указанием ссылки на eurasia24.media

Бөлісу:

Читать далее:
Related

Уолл-стриттегі құлдыраудан кейін Азия-Тынық мұхиты өңірінің қор нарықтары да төмендеді

Азия-Тынық мұхиты өңірінің (АТӨ) қор индекстері сейсенбідегі сауданы төмендеумен аяқтады. Бұған алдыңғы сессияда АҚШ қор нарығындағы индекстердің құлдырауы әсер етті.

Ким Чен Ын Қытаймен шекарадағы тау шаңғысы курортына барды

КХДР басшысы Ким Чен Ын елдің солтүстік-шығысында, Қытаймен шекара маңында орналасқан тау шаңғысы курорты бар жаңа туристік аймақты тексерді, деп хабарлады сейсенбі күні Кореяның орталық телеграф агенттігі (ЦТАК).

Мәскеу уақытша үзіліске қарсы, бірақ ұзақ мерзімді бейбітшілікті қолдайды

Кремль Киевтің соңғы террористік шабуылдары Ресей, АҚШ және Қытай басшылары Владимир Путин, Дональд Трамп пен Си Цзиньпиннің жоспарланған кездесуіне байланысты болуы мүмкін екенін жоққа шығармады.

Deutsche Bank Эпштейнге қатысы бар 600 млн долларлық күмәнді төлемдерді жүзеге асырған – FT

Deutsche Bank даулы істерімен танылған қаржыгер Джеффри Эпштейнге қатысы бар жалпы сомасы 600 млн долларға жуық күмәнді төлемдерді жүзеге асырған, деп жазды The Financial Times (FT) басылымы.