«Аспан асты елінің» «жұмсақ күші» АҚШ пен Ұлыбритания сияқты озық үлгідегі елдермен салыстырғанда әлдеқайда икемді әрі пәрменді екенін көрсетті. Бүгінгі таңда Қытайдың қолжетімді әрі сапалы тауарларына бәсекелес табу қиын. Саясатты (өйткені саясатсыз экономиканың дамуы мүмкін емес), индустриялық қуатты, ғылыми жетістіктерді, технологиялық мүмкіндіктерді, жұмыс күшінің біліктілігі мен өзге де көптеген факторларды ұштастырған ҚХР-дың бәсекеге қабілетті өнімдері бүкіл әлемге көшбасшылық позициясын паш етіп отыр. Ал көшбасшының бағыты барлық тарап үшін негізгі бағдарға айналады.
«Жұмсақ күш» ұғымын әртүрлі сарапшылар өздігінше пайымдағанымен, оның басты көрсеткіші — қатаң күш қолдану мен тікелей қысым көрсету әдістерінің болмауында. Әдетте, негізгі басымдық елдің мәдени ықпалына, құндылықтар тартымдылығына (батыс зерттеушілері бұл орайда демократиялық аспектілерге баса назар аударады), дипломатияға, ғылыми-білім беру алмасуларына, сондай-ақ коммуникациялық-медиялық мүмкіндіктеріне беріледі.
Экономикалық көмек пен шаруашылық саласындағы ынтымақтастықты да «жұмсақ күш» құрамдас бөлігіне жатқызу қалыптасқан, алайда бұл факторға неге екені белгісіз, екінші кезектегі мәселе ретінде қаралады. Сонымен қатар, Қытай өз «жұмсақ күшін» нығайтудың әдіс-тәсілдері туралы түсінікті түбегейлі өзгертті. ҚХР алдымен «әлемдік фабрикаға», кейіннен әлемдегі ең озық өндіріс орталығына айналды.
Бейжіңнің экономикалық ықпалы айқын көрініс таба бастағанда, көптеген бақылаушылар «баға мен сапа» сәйкестігі бойынша тауар нарығында басымдыққа ие болу жаһандық үстемдік орнату үшін жеткіліксіз деген пікірлерін білдірумен болды. Олардың пайымдауынша, ағылшын тілі иероглифтерге емес, әліпбиге негізделгендіктен үйренуге жеңіл, ал Голливуд, джинсы, сағыз және «американдық арман» (мүмкіндігі тең қоғамда адал еңбек арқылы табыс пен өркендеуге жету) — баршаға ортақ құндылықтар. Сонымен қатар, Қытай өркениеті мәдениетаралық интеграцияға онша бейімделмеген деген пікірлер айтылды.
Алайда қазіргі таңдағы жағдай қандай? Бүгінде жетекші жоғары оқу орындарының басым бөлігі «Аспан асты еліне» тиесілі. Сонымен қатар, Қытайда жоғары білім алуға қойылатын талаптар жыл өткен сайын күшейіп келеді, өйткені көшбасшылық деңгей, әдетте, ең жоғары стандарттарды қажет етеді. Қытай кинематографиясы да әлемдік прокатта танымалдылығы артып келе жатқан туындыларды бірінен соң бірін жарыққа шығаруда.
Дональд Трамп 2025 жылы ҚХР-ға қарсы сауда-экономикалық соғыс бастағанымен, қорытындысында «Шығыс айдаһарының» жалпы сауда профициті рекордтық көрсеткішке — 1,2 трлн долларға жетті. Бұл Трамптың «жұмсақ күшті» емес, тікелей шектеу шараларын қолданғанын көрсетеді, алайда Қытайдың дамуын тежеуге бағытталған әрекеттер нәтиже бермеді.
Қытайдың «жұмсақ күші» бүгінде несие беру, инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру, өнеркәсіптік кооперацияны дамыту, технологиялық шешімдерді ұсыну, америкалық санкцияларға бейімделе білу және сирек жер металдары саласы арқылы тіпті АҚШ-тың өзіне қысым көрсету мүмкіндігі арқылы айқын көрініс тапты.
Мейлінше кең ауқымды қамтитын қолжетімді әрі сапалы тауарлар — қытайлық «жұмсақ күштің» басты нышаны. Әрине, ҚХР-да шығарылған күн панельдерінің, электромобильдер мен суперкомпьютерлердің барлығы бірдей тікелей мағынада арзан емес. Бұл жерде «арзан» термині аталған өнімдерді жаһандық нарықта бұдан төмен бағаға сатып алу мүмкін еместігін білдіру үшін қолданылып отыр.
Қытай тілі мен Қытайда білім алу — табыс табуға, мансап жолын құруға, қызметтің сан алуан саласында өзін-өзі жүзеге асыруға, сондай-ақ заманауи озық құрылымдарға ықпалдасып, өмірлік жетістіктерге жетуге септігін тигізеді. Дәл осы себепті бұл тілді үйренушілер қатары артып, оған деген қызығушылық пен ынта жылдан-жылға күшейіп келеді.
Сонымен қатар Бейжің АҚШ-тың 47-президенті әкімшілігінің әрекеттерімен салыстырғанда өз ұстанымын тиімді пайдаланып отыр. Дональд Трамп Иранға қарсы қақтығысты ушықтыруға ден қойып жатқан тұста, Си Цзиньпин бейбіт жолмен шешу жолдарын ұсынуда. Бұл ретте Қытайдың ғарыштық спутниктік жүйесі мен Тегеранға берілетін барлау мәліметтері қорғаныс позициясындағы тараптың басымдық алуына ықпал етіп отыр деген пікірлер де айтылуда.
«Жұмсақ күш» бәсекесінде басымдықты жоғалта бастаған АҚШ өз ықпалын сақтап қалу үшін қатаң қысым құралдарына көбірек жүгіне бастады деген көзқарас бар. Ал Қытай болса халықаралық аренадағы ықпалын әскери немесе күштік әдістерсіз-ақ, экономикалық, технологиялық және дипломатиялық тетіктер арқылы нығайтып келеді. Осының нәтижесінде «Қызыл Айдаһар» мен «Сэм ағайдың» жаһандық ықпал жүргізу тәсілдерінің айырмашылығы бұрынғыдан да айқынырақ байқала түсуде.
