АҚШ-та жүргізіліп жатқан соңғы әлеуметтік сауалнамалар Конгресс сайлауы қарсаңында республикашылдардың демократтардан айтарлықтай артта қалғанын көрсетеді. Америкалық сарапшылар мұны биыл ақпанда Иранға жасалған сәтсіз шабуылдың салдарымен байланыстырады. Сайлау қорытындысында республикашылдар Конгрестің кемінде бір палатасындағы басымдығынан айырылуы мүмкін. Партияның ықпалды өкілдері болжанып отырған жеңіліске президент Дональд Трампты кінәлі деп танып та үлгерді.
Иранға жасалған шабуыл Америка қоғамында үлкен наразылық туғызды. Қарапайым америкалықтар бағаның күрт қымбаттауын осы әскери әрекетпен байланыстырады. Әсіресе жанармай бағасы шарықтап, оның әсері өндіріс пен жеткізу тізбегі арқылы өзге тауарлардың құнына да тиді. Қоғамда қазіргі әкімшілік бұл қиындықтарды өз қолымен туғызды деген түсінік қалыптасқан. Соның салдарынан Республикалық партияның сайлауалды науқанына қатысып жатқан кандидаттар Вашингтон билігінің әрекеттерінен көпшілік алдында іргесін аулақ салуға мәжбүр.
Конгрестегі басымдықтан айырылу президент Трамп үшін елеулі саяси қатер төндіреді. Мұндай жағдайда оның ішкі және сыртқы саясаттағы барлық бастамалары заң шығару деңгейінде бұғатталуы мүмкін. Ал Трамп президенттік мерзімінің қалған бөлігінде нақты ықпалы жоқ, тек ресми іс-шараларға қатысумен шектелетін мемлекет басшысына айналуы ықтимал. Бұған қоса, Республикалық партия ішіндегі алауыздық та күшейе түседі. Конгреске сайланған республикашылдардың бір бөлігі Трампқа ашық қарсы шығып, заңнамалық бастамалар бойынша демократтармен бірлесе әрекет етуі мүмкін.
Сайлауға дейін қалған уақытта мұндай жағдайдың алдын алу оңайға соқпайды. Осындай жағдайда Трамптың саяси кеңесшілері алғаш қарағанда ұтымды көрінетін амал тапты. Алайда Тегеран ұсынған бітім шарттары АҚШ-та соғыстағы жеңіліс ретінде қабылданатыны анық. Иран тарапының зымыран және ядролық бағдарламаларын келіссөз тақырыбынан алып тастағанының өзі көп нәрсені аңғартады. Оның үстіне, аймақтағы қақтығыс АҚШ-тың бұрынғы серіктестері мен одақтастарының, ең алдымен Сауд Арабиясының аумағына барған сайын кеңірек таралып барады. Сондықтан соғыстың қашан аяқталатыны туралы әзірге болжам жасауға ерте.
Осындай жағдайда Трамптың саяси кеңесшілері алғаш қарағанда ұтымды көрінетін амал тапты. АҚШ-та жанармай бағасын төмендету үшін Ресейден дизель отынын сатып алуға салынған санкцияларды уақытша алып тастау туралы шешім қабылданды. Алайда бұл қадамның негізгі мақсаты – нарыққа психологиялық әсер ету. Өйткені жарияланған жеткізілім көлемі жанармай бағасын шын мәнінде арзандатуға жеткіліксіз.
Бірақ мұнда бір мәселе бар. Қазан және қараша айларында Ресейден АҚШ нарығына небәрі 800 мың тонна дизель отынын жеткізу жоспарланған. Оның үстіне, мұндай шағын көлемдегі жанармайдың өзі сайлаушылардың көңіл күйіне ықпал етіп үлгермейтіндей кеш келеді. Бұл жоспар нәтиже беруі үшін оны кемінде екі ай бұрын жүзеге асыру қажет еді.
Оның үстіне, Қара теңізде танкерлерге жасалып жатқан шабуылдарға байланысты қазан және қараша айларына жоспарланған 800 мың тонна дизель отынының толық жеткізілетініне де кепілдік жоқ.
Конгресс сайлауында жеңіліске ұшырау «дизель келісімінің» мерзімінен бұрын, яғни келесі жылдың сәуіріне жетпей тоқтатылуына әкелуі әбден мүмкін. Мұндай шешімді демократ конгрессмендермен қатар, Трампқа қарсы шыққан республикашылдардың бір бөлігі де қолдауы ықтимал.
Қалыптасқан жағдайға кеңірек көз жүгіртсек, Трамптың саяси кеңесшілері қабылданатын шешімдердің ұзақ мерзімді салдарын болжауға іс жүзінде талпыныс жасамайтынын байқауға болады. Өйткені Иранға жасалған шабуылдың сәтсіз аяқталуы – мұндай жағдайдың алғашқы көрінісі емес. Бұған дейін әлемнің барлық еліне жоғары кедендік баж салығын енгізу әрекеті де нәтижесіз қалған еді. АҚШ Жоғарғы соты қазіргі президенттің мұндай шешім қабылдау арқылы өз өкілеттігін асыра пайдаланғаны туралы қорытындыға келді.
Сонда жасанды интеллектінің өзі АҚШ-тың қазіргі президенті мен оның кеңесшілеріне сыртқы саясат пен экономика саласында ұсынылып отырған бастамалардың ықтимал салдарын дұрыс болжауға көмектесе алмай отырғаны ма?
