Vlast.kz басылымының хабарлауынша, Қазақстанда тергеу изоляторлары мен түзеу мекемелерінде азаптау қалыпты құбылысқа айналған. Бұл туралы Мәжіліс депутаты Абзал Құспан мәлімдеп, Бас прокурор Берік Асыловтан аталған жағдайларға құқықтық баға беруді сұраған. Сондай-ақ ол сотталған азаматтарға негізгі құқықтарының толық көлемде қамтамасыз етілмейтінін атап өтті. Депутаттың айтуынша, Қазақстандағы тергеу изоляторлары мен колониялардағы өлім-жітім деңгейі «алаңдатарлық ауқымға» жеткен. Атап айтқанда, 2022 жылы 133 адам қайтыс болған, оның 96-сы ауру салдарынан; 2023 жылы – 119 өлім, оның ішінде 95-і ауруға байланысты; 2024 жылы – 148 өлім, соның 114-і аурудан. Ал биылғы жылдың 11 айында 124 өлім тіркеліп, олардың 105-і аурудан көз жұмған. Алайда Абзал Құспан бұл жағдайларды «табиғи себеп» деп бағалауға болмайтынын айтып, оларды «медициналық бақылаудың, прокурорлық қадағалаудың және сот жауапкершілігінің жүйелі түрде әлсіреуінің салдары» деп атады. Сонымен қатар депутат медициналық көмекті көрсету барысындағы «жол беруге болмайтын тәжірибелерге» де назар аударды. Оның айтуынша, ұсталғандар мен сотталғандарға операциялар кісен салынған күйде жасалады, ал әйелдер босану кезінде де кісенде болады. «Ешбір заң адамды наркоз кезінде, операциядан кейін немесе босану барысында кісенде ұстауға рұқсат бермейді», – деп мәлімдеді парламентарий.
Евразия24 пікірі:
Депутаттың бұл мәлімдемесі Қазақстан тарапынан бұған дейін бірнеше рет жарияланған пенитенциарлық жүйені ізгілендіру, түрме контингентін қысқарту, бас бостандығынан айыруға балама шараларды кеңейту, жүйені халықаралық стандарттарға сәйкестендіру және қадағалауды күшейту жөніндегі ұстанымдармен үйлеспейді. Мысалы, 2025 жылы 10 желтоқсанда Астанада адам құқықтары мен пенитенциарлық жүйені дамыту мәселелеріне арналған конференция өтті. Осы хабарламадан бір ғана дәйексөз келтірейік: «Құқық қорғау саласындағы уәкілетті Артур Ластаев құттықтау сөзінде Қазақстанның қылмыстық-атқару жүйесін ізгілендіру бағытындағы жүйелі жұмысты жалғастырып келе жатқанын атап өтті. Оның айтуынша, адам құқықтарын қорғау түзеу мекемелерінің қабырғасында да толық қамтамасыз етілуі тиіс, ал ізгі әрі оңалтуға бағдарланған пенитенциарлық жүйе қылмыстың қайталану деңгейін төмендетудің негізгі факторларының бірі болып табылады. Қазақстан бас бостандығынан айыру орындарында отырған адамдардың құқықтарын қорғау тетіктерін кезең-кезеңімен нығайтып, қоғамдық бақылауды кеңейтіп, сотталғандарға қатысты халықаралық стандарттарды енгізіп келеді. Қылмыстық-атқару жүйесін реформалау нәтижесінде түрме контингентінің деңгейі айтарлықтай төмендеді». Сонда депутат жағдайды шектен тыс ушықтырып отыр ма, әлде адам құқықтары жөніндегі уәкілетті институт нақты ахуалды жеткілікті деңгейде қамти алмай отыр ма?
