Tengenomika хабарлайды: 2025 жылғы қаңтар–тамыз аралығында Қазақстанның Орталық Азия елдерімен тауар айналымы 5,4 млрд АҚШ долларына жетіп, рекордты жаңартты. Бұл көрсеткіш 2024 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 14,8%-ға (4,7 млрд доллардан) жоғары, ал 2012 жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 2,3 есеге өскен. Қазақстанның жалпы сыртқы саудасында Орталық Азия елдерінің үлесі 2012 жылы 2,7%-дан 2025 жылы 6%-ға дейін артты. Сауда өсімінің негізгі қозғаушы күші – Өзбекстан мен Қырғызстан, олардың үлесіне өңірмен жасалатын барлық сауданың 80%-дан астамы тиесілі. 2025 жылы қаңтар–тамыз аралығында Қазақстанның өңір елдеріне экспорты 23%-ға артып, 4,1 млрд долларға жетті және өзара сауда өсімінің басты көзі болды. Өзбекстанға жеткізілімдер 26,7%-ға өсіп, 2,19 млрд долларды құрады, Қырғызстанға – 28,4%-ға артып, 1 млрд долларға жетті, Тәжікстан бойынша да оң динамика байқалып отыр (+13,9%, 0,7 млрд долларға дейін), ал Түрікменстан бойынша орташа өсім тіркелді (+3,2%, 0,2 млрд долларға дейін). 2025 жылы Қазақстанның Орталық Азия елдеріне экспорт құрылымы теңгерімді бола түсті: шикізат және шикізатқа жақын тауарлар үлесі 32%-ды құрады (2024 жылы – 39%, 2019 жылы – 55%), жартылай фабрикаттар – 40% (2024 жылы – 34%, 2019 жылы – 32%), ал дайын өнімдер 21%-ға жетті (2024 жылы – 18%, 2019 жылы – 11%). Сонымен қатар, 2012 жылдан бері аралық және дайын өнімдер экспортының ішіндегі Орталық Азия үлесі 12,8%-дан 33%-ға дейін өсті және ол Қазақстан үшін негізгі өткізу нарығына айналды. Негізгі экспорттық позициялар – бидай (0,6 млрд доллар), күнбағыс майы (0,3 млрд), болаттан жасалған прокат пен прутоктар (0,3 млрд), сондай-ақ мұнай өнімдері мен алтын. Сонымен қатар, ет, қант, алюминий бұйымдары, құбырлар және тұрмыстық техника да экспортталады.
Евразия24 пікірі:
Қазақстанда болып жатқан экономикалық үдерістердің себеп-салдарлық байланыстары Дүниежүзілік банктің 2025 жылғы наурыз айында жариялаған қысқаша шолуында жан-жақты сипатталған. Аталған баяндама жарияланған сәттен бері бірнеше ай өтсе де, жаһандық сауда мен экономикалық үрдістерде айтарлықтай өзгерістер бола қойған жоқ. Банк сарапшыларының бағалауынша, Қазақстан экспортының құрылымы әлі де болса шикізатқа негізделген күйінде қалып отыр: экспорттың 60%-дан астамы мұнай мен өзге де энергетикалық ресурстарға тиесілі. Бұл өнімдерге негізгі сұраныс Еуропалық одақ пен Қытай тарапынан түскен, ал Орталық Азия елдерінің үлесі мардымсыз — бар болғаны 5–6% шамасында. «Қазақстанның сыртқы саудасы бірнеше ірі нарықтарға бағытталған, соның ішінде Еуропа (шамамен 47%) мен Қытай (18%) басымдыққа ие. Ал көршілес Орталық Азия елдерімен сауда көлемі шектеулі күйінде қалуда», – делінген шолуда. Ресми статистика көрсеткендей, тамыз айының соңына дейінгі жағдай бойынша да осы үрдіс сақталған. Тауар айналымы артып жатқаны байқалады, бірақ бұл негізінен ішкі тұтынудың табиғи өсуімен байланысты, сауда саясатының жүйелі жетістігінен емес.
