ҚР Мемлекеттік қызмет істері агенттігі хабарлайды: «Мемлекет басшысының білім және ғылым саласындағы ашықтық пен заңдылықты қамтамасыз ету жөніндегі тапсырмаларын орындау аясында, Мемлекеттік қызмет істері агенттігі аталған саладағы, соның ішінде қаржыландыру бағыты бойынша сыбайлас жемқорлық тәуекелдеріне сыртқы талдау жүргізді. Талдау барысында ғылыми жобаларды іріктеу және іске асыру кезіндегі жүйелі кемшіліктер анықталды. Тіркелген 13,5 мың сарапшының шамамен 75%-ы іс жүзінде жұмысқа тартылмағаны белгілі болды. Сонымен қатар, сараптаманы формалды түрде жүргізу және оның нәтижелерін жекелеген үміткерлердің пайдасына түзету деректері тіркелді. Объективтілік принциптерінің бұзылуы жалпы құны 11,5 млрд теңгені құрайтын 30 зерттеу бойынша анықталды (…) Талдау қорытындысы бойынша 2 966 мектепте оқушылар санын қолдан көбейту (жалған есепке алу) деректері белгілі болды. Қазір олардың 2 962-сінде (99,9%) цифрлық бақылау жүйелері орнатылған, соның арқасында нақты оқымайтын балаларға қаржы бөлуге жол берілмейді.
Еуразия24 пікірі:
Қазақстанда ғылымның тиісті деңгейде қаржыландырылуы мен оның іс жүзіндегі қайтарымының төмен болуының себебі осы деректерден-ақ көрініп тұр. Әрине, бұл заңсыздықтар үшін кімді және қалай жазалау керектігі туралы ұзақ талқылауға болады. Алайда, 11,5 млрд теңге көлеміндегі шығын — бұл ең алдымен жіберіп алған технологиялық мүмкіндіктер екенін ұғыну маңызды. Яғни ғылыми және инновациялық нәтижелерге қол жеткізуге кедергі болған. Оқушылар санын қолдан көбейткен 3 мыңға жуық мектептегі жағдай да осыған ұқсас. Жалған көрсеткіштер — жан басына шаққандағы қаржыландыру моделінің ең осал тұсы. Бұл мәселемен денсаулық сақтау жүйесі де жиі бетпе-бет келеді.
Агенттік хабарлауынша мектептердің 100%-ы цифрлық бақылаумен қамтылғанын мәлімдеді. Демек, алдағы есептерде «жалған оқушылар» туралы деректер кездеспеуі тиіс. Бірақ мектепке цифрлық турникет орнату оңай болғанымен, ғылыми сараптамадағы бақылау процесі әлдеқайда күрделі әрі субъективті екенін ескеру қажет. Егер ғылымға деген жүйелі көзқарас өзгермесе, бұл шығармашылық процесс жеке жауапкершіліктің төмендігі мен жасырын келісімдерге негізделген күйінде қала бермек. Мүмкін, ғалымдарды ынталандырудың батыстық моделін енгізу керек шығар? Мысалы, ғылыми жоба коммерцияланған жағдайда ғалымға өмір бойы белгілі бір табыс алуға кепілдік берілсе қалай болады? Бәлкім, сонда ғалымдар мен сарапшылар бюджет қаражатына «кіріптар» болмай, нақты нәтижеге жұмыс істер ме еді?
