Минск. 23 қыркүйек. ИНТЕРФАКС – Беларусь тыңайтқыштарын АҚШ-қа жеткізу жөнінде талқыланып жатқан келісімге Литваны қоса алғанда, Еуропалық одақтың ешбір елі қатыса алмайды. Бұл туралы Литва Сыртқы істер министрі Кястутис Будрис мәлімдеді.
«АҚШ пен Беларусь арасындағы мәселе – осы екі мемлекеттің екіжақты қарым-қатынасына қатысты. АҚШ санкцияларының алынуы Еуропалық одақтың іс-қимылына немесе оның санкциялық саясатына тікелей байланысты емес. Сондықтан бұл мәлімдеме туралы ашық дереккөздерден білгеннен кейін, біз оны өзімізге тікелей қатысы жоқ екіжақты мәселе ретінде қарастырып отырмыз», – деді Будрис Литваның ұлттық телеарнасы мен радиосының LRT порталына берген сұхбатында.
Министр америкалық өкілдерге ЕО-да қазір қолданылып отырған санкциялар Беларусь тыңайтқыштарын импорттауға ғана емес, оларды одаққа мүше елдердің аумағы арқылы транзитпен өткізуге де тыйым салатынын жеткізген.
«Калий тыңайтқыштарының кімге тиесілі екені, оларды қандай компания жеткізетіні немесе сол компанияның қай елде тіркелгені маңызды емес. Беларусьте өндірілген калий тыңайтқыштарын ЕО аумағына кіргізуге болмайды», – деді Литва СІМ басшысы.
Будристің айтуынша, қазіргі уақытта санкцияларды қайта қарауға негіз жоқ.
«Бүгін бұл мәселені талқылауға себеп көріп отырған жоқпын», – деді ол.
Литва министрінің мәлімдеуінше, АҚШ тарапынан Беларусьпен қарым-қатынасты жұмсартуға бағытталған әрекеттердің барлығы Минскінің НАТО елдерімен шекарадағы іс-қимылының одан әрі қатаюына әкелген.
Литва Премьер-министрі Миндаугас Синкявичюс те LRT порталына ел билігіне АҚШ-тан Беларусь тыңайтқыштарын Литва аумағы арқылы өткізу жөнінде әзірге ешқандай өтініш түспегенін айтты.
«Мұндай келісімдер шынымен бар болса да, Литваға олар туралы әзірге ақпарат берілген жоқ», – деді ол.
Бұған дейін Литва президентінің ұлттық қауіпсіздік жөніндегі бас кеңесшісі Дейвидас Матуленис те Вашингтон Вильнюспен Беларусь калий тыңайтқыштарын Клайпеда порты арқылы қайта тасымалдау жөнінде қандай да бір келісімді талқыламағанын хабарлаған.
Еуропалық одақтың Беларусь тыңайтқыштарына қатысты санкциялары келесі жылдың ақпанына дейін қолданылады.
АҚШ президенті дүйсенбі күні Вашингтон Беларусьтен калий хлоридін сатып алу жөнінде ауқымды келісім жасасуды көздеп отырғанын мәлімдеді.
Қыркүйектің ортасында Беларусь президенті Александр Лукашенко санкциялар алынғаннан кейін елдің калий тыңайтқыштарын АҚШ-қа қайта жеткізе бастағанын айтқан еді.
«Қазір калийді тиеп, Америка Құрама Штаттарына сатып жатырмыз. (…) Бірден үлкен көлемде жеткізе алмаймыз. Қолымызда бос көлем пайда болды. Биылғы өнімге келісімшарттар жасалып қойған, келесі жылға қараймыз», – деген еді ол.
Наурыз айында АҚШ «Беларуськалий» компаниясы мен оның өнімдерін сатумен айналысатын «Беларусь калий компаниясын» (БКК) SDN санкциялық тізімінен шығарды. Бұл компаниялар тізімге 2021 жылғы тамызда енгізілген болатын.
2022 жылғы 1 ақпаннан бастап Литва үкіметі «Беларуськалиймен» калий хлоридін Клайпеда порты арқылы тасымалдау жөніндегі келісімшартты тоқтатты. Бұған дейін Беларусь жыл сайын экспорттайтын 10–11 млн тонна калий хлоридінің басым бөлігі осы порт арқылы жөнелтілетін. Осыдан кейін Беларусь калий хлоридін Ресей порттары арқылы экспорттай бастады. Минералды тыңайтқыштар Қытайға теміржолмен де жеткізіліп жатыр.
«Беларуськалий» – Беларусьтегі ең ірі калий хлоридін өндіруші. Батыс санкциялары енгізілгенге дейін кәсіпорын БКК арқылы әлемнің 107 еліне жылына 10–11 млн тонна калий хлоридін экспорттаған. Компанияның әлемдік калий тыңайтқыштары экспортындағы үлесі 20%-дан асқан.
Қазір «Беларуськалийдің» негізгі өндірісі Минск облысындағы Старобин калий тұздары кен орнының базасында жұмыс істейді. Оның құрамына төрт кен басқармасы, қосалқы цехтар мен қызмет көрсететін бөлімшелер кіреді.
