Матвей СОБОЛЕВ
Материалы
АТЭС саммиті қарсаңындағы халықаралық ойын: Қытай мен АҚШ арасындағы текетірес
Будапештте Дональд Трамп пен Владимир Путин арасындағы жоспарланған кездесудің тоқтатылуын АҚШ президенті мен Қытай төрағасы Си Цзиньпиннің Оңтүстік Кореяда 31 қазан – 1 қараша күндері өтетін АТЭС саммитінде жүздесу ықтималдығынан бөлек қарастыру қиын. Ақ үй басшысы бұл алаңда Пекинге геосаяси артықшылықтарын көрсетпек болған еді. Алайда қазіргі жағдай Вашингтонның ондай тетіктерден қағылғанын көрсетті. Бұл ахуал, өз кезегінде, Қазақстанның Қытайдың экономикалық және саяси ықпал аймағына одан әрі тереңдей ену үрдісін айқын байқатады.
«Терең мемлекеттің» көлеңкелі қаржы көздері: Пентагон, есірткі және алтын қоры
«Deep state» — терең мемлекет құрылымдары — қаржыландыру көзіне кәдімгі мемлекеттік мекемелер сияқты мұқтаж. Бұл құрылымдардың жасырын қаржысын толықтыру тетіктерінің бірі – АҚШ Қорғаныс министрлігінің (Пентагонның) шамадан тыс «артылып қалған» бюджеті екені бұрыннан белгілі. Сонымен қатар, есірткі айналымы да арнайы қызметтердің дәстүрлі түрде қолма-қол қаржы көзіне айналған. Бұл көлемнің ауқымды болғаны соншалық, 80–90 жылдардың тоғысында аталған құрылымдар әлемдік алтын бағасын төмендету мақсатындағы қаржы операцияларына тікелей қатысқан.
Ядролық қауіп: өңірлік тұрақтылыққа төнген жаңа сын-қатер
23 қыркүйекте Украина тарапынан жасалған шабуылдың нәтижесінде Запорожье атом электр станциясы сыртқы электр энергиясымен қамтылу мүмкіндігінен айырылды. Осыған байланысты реакторлардың қауіпсіздік жүйелері ішкі дизель-генераторлар арқылы жұмыс істеуге көшті. Мамандардың бағалауынша, мұндай жағдай станцияда «Фукусимаға» ұқсас апаттың туындауына әкелуі мүмкін. Станцияны ұзақ уақыт бойы электр қуатынсыз қалдыру – ядролық қауіпсіздікке айтарлықтай қатер төндіреді.Ресей Украинаға ядролық соққы жасайтын болса, бұл әрекетке Беларусь те, Қытай да, Үндістан да оң көзқарас танытпайды.
Алтын дәуірі басталды
2025 жылдың басынан бері алтынның спот нарығындағы құны 44%-ға өсті. Айта кету керек, 2024 жылы бұл көрсеткіш 27%-ды құраған. Спот нарығында тауарлар мен қаржы құралдары нақты жеткізілім мақсатында саудаланады, ал есеп айырысу әдетте 1–2 жұмыс күні ішінде жүзеге асады. Қазіргі үрдіске сәйкес, сары түсті асыл металл көптеген елдердің алтын-валюта резервтеріндегі АҚШ долларын біртіндеп ығыстырып келеді. Бұл құбылыс әсіресе даму үстіндегі мемлекеттерде айқын байқалуда.
Франциялық қаржы конгломераты Société Générale ұсынған деректерге сәйкес, 2023 жылдың төртінші тоқсанынан бастап әлемнің орталық банктері резервтік активтер құрылымында доллардың үлесін азайту үрдісін қайта жалғастырды.
Дроннан басталған дау: Ресей, Польша және Қазақстанға ықпалы
Ресей мен Польша арасындағы дрон дауы, нақтырақ айтқанда, Мәскеу мен НАТО-ның (әсіресе оның еуропалық мүшелерінің) арасындағы келіспеушілік – геосаяси күштердің қайта түзіліп жатқанын айғақтайтын оқиға болды. Кремль Шанхай ынтымақтастық ұйымының мерейтойлық саммиті мен Жапонияға қарсы Жеңіс парады барысында Қытай тарапынан қандай да бір сенімді кепілдіктер алған болуы мүмкін. Әйтпесе, Ресей Федерациясының Еуропа бағытындағы ұстанымының күрт қатаңдауын түсіндіру мүмкін емес. Бұл жағдайдың Қазақстан үшін де белгілі бір салдары болары сөзсіз.
Еще от автора
Қытай тәжірибесі және Қазақстанның даму келешегі
Қытайда жаңғырудың басты мақсаты – бүкіл халықтың тұрмысын жақсартып, ортақ игілікке қол жеткізу. «Қытай тәжірибесін сол күйінде қайталау міндет емес. Ең бастысы – оның тиімді тұстарын өз қажетімізге жарата білу», – деді саясаттанушы Юрий Булуктаев. «Әділетті Қазақстанды құру және Қытайдың жаңғыру тәжірибесі: жаңа «алтын отызжылдыққа» қадам» атты ғылыми конференцияға қатысқан сарапшылар Қытайда тиімділігі дәлелденген, Қазақстанда да қолдануға болатын көптеген тәсілді ортаға салды.
«Даму – барлық түйткілдің шешімін табуға жол ашатын алтын кілт», – деді Қытай Халық Республикасының Алматыдағы бас консулы Су Фанцю. Дипломат өз баяндамасында елді жаңғырту Қытай мен Қазақстан үшін бірдей маңызды міндет екенін атап өтті.
Пентагонның сарқылған қару-жарақ қоры және геосаясат
АҚШ-қа Patriot әуе қорғанысы жүйесіне арналған зымыран қорын қалпына келтіру үшін кемінде бес жыл қажет. Ал өзге дереккөздер мен сарапшылардың бағалауынша, бұл мерзім әлдеқайда ұзақ болуы мүмкін. Tomahawk қанатты зымырандарының қорын толықтыруға кемінде жеті жыл керек. Кейбір болжамда бұл мерзім 8,5–9 жыл деп көрсетілген. Пентагон қоймаларындағы қару-жарақ тапшылығы Вашингтонның сыртқы саясатына да ықпал етіп отыр. Ақ үй енді бұрынғыдай әскери күшпен сес көрсете алмайды. Өйткені оның қолындағы әскери қысым жасау мүмкіндігі едәуір шектелген.
Трамп пен Путиннің дизель келісімі: тиімді және тиімсіз тұстары
Саясаткердің шын мәнінде қандай ұстанымда екенін кейде оның не істегенінен емес, қандай қадамға бармағанынан аңғаруға болады. Дональд Трамп Ресейге қарсы «жойқын санкциялар» енгізген жоқ. Владимир Путин де АҚШ пен әлемдік нарыққа дизель отынын жеткізуден бас тартпады. Екі тараптың көздеген мүддесі бөлек болғанымен, бұл жолы олар бір арнада тоғысты. Ал «дизель келісімінің» құнын Еуропа мен Украина төлейтін болады. Трамп үшін Конгреске өтетін аралық сайлаудан барынша аз шығынмен өту маңызды. Өйткені республикашылдардың жеңіске жету мүмкіндігі жоқтың қасы. Ал Путин Батыс елдерінің арасындағы қайшылықтарды сақтап қана қоймай, олардың мейлінше ушыға түсуіне мүдделі.
Венесуэла алтыны: өзгелерге сабақ болған оқиға
Венесуэланың резервіндегі 31 тонна алтынның Лондоннан Нью-Йоркке көшірілуі тек оның сақталатын құқықтық кеңістігін өзгертеді. Ал Каракас үшін жағдай сол күйінде қалды: ел өзіне тиесілі алтынға қол жеткізе алмай отыр. Венесуэла билігінің алтын қорын елге қайтару әрекеттерінің нәтижесіз аяқталуы басқа мемлекеттерге де маңызды сабақ болды – стратегиялық резервті өз аумағында сақтау анағұрлым қауіпсіз. Осыдан кейін Ұлыбритания қоймаларында алтын сақтайтын бірқатар ел бағалы металды өз аумағына қайтару ісін жандандыра түсті.




