30 қыркүйекте АҚШ Ирактан әскерін шығаруды ресми түрде аяқтады. АҚШ Қарулы күштерінің Орталық қолбасшылығы автономиялық Ирак Күрдістанының астанасы Эрбильдегі әуе базасынан соңғы америкалық әскери қызметшілер мен техниканың шығарылғанын хабарлады. 2026 жылдың басында елде 2 мыңға жуық америкалық әскери қызметші болғанымен, қыркүйекке қарай олардың басым бөлігі Ирактан кетіп үлгерген еді. Бұған дейін Иран Парсы шығанағы маңындағы елдерден АҚШ әскерін әкетуді келіссөз шарттарының бірі ретінде ұсынған болатын.
Вашингтон мұны шұғыл эвакуация емес, бірнеше жылға созылған әскери қатысуды қысқарту үдерісінің аяқталуы деп түсіндіреді. Әскер шығару екі кезеңмен жүргізілді. Алдымен америкалықтар Ирактың арабтар тұратын бөлігіндегі тұрақты әскери қатысуын тоқтатты. 2026 жылғы қаңтарда соңғы әскери қызметшілер Анбар провинциясындағы Айн-әл-Асад әуе базасынан кетті. Бұл база ұзақ жылдар бойы АҚШ-тың елдегі негізгі әскери тірек нүктелерінің бірі болған. Осыдан кейін Иракта қалған америкалық контингенттің негізгі бөлігі Эрбиль маңына шоғырланды.
Соңғы кезең Ирак Күрдістанын қамтыды. Америкалық оккупациялық күштердің дәл осы Күрдістанда ұзағырақ қалуы күрдтерді Иранға қарсы құрлықтағы әскери қимылдарға тарту әрекетімен байланысты болды. Алайда америкалықтар сириялық күрдтерді қолдаусыз қалдырғаннан кейін, Ирак күрдтері Иранмен соғысқа араласпауға шешім қабылдады. Соның нәтижесінде АҚШ әскерінің Ирак Күрдістанында одан әрі қалуының мәні жойылды.
Сонымен қатар ИГИЛ-ге қарсы күрес жөніндегі халықаралық құрылым әзірге таратылған жоқ. Топтың штабы Иорданияға көшірілді. Сол жерден Сириядағы америкалық оккупациялық күштерді қамтамасыз ету жоспарланып отыр. Ал Ирактың өзі сыртқы күштердің ықпал үшін бәсекесі жүріп жатқан ел күйінде қалып отыр. Бұл бәсекеде ең алдымен Иран мен АҚШ, сондай-ақ Түркия мен Парсы шығанағындағы араб мемлекеттері белсенді.
АҚШ әскерінің шығарылуы Ирактың ішкі саясатында шииттік саяси күштердің ықпалы айрықша күшейген кезеңге тұспа-тұс келді. Жекелеген партияларды емес, саяси-конфессиялық блоктарды тұтас қарастырсақ, шииттік күштердің басымдығы анық байқалады. 2026 жылдың көктеміне қарай шииттік партиялардың Үйлестіру құрылымы Ирак парламентіндегі шамамен 185 мандатқа ие болды.
Сонымен бірге елдегі жоғары лауазымдарды бөлісудің дәстүрлі тәртібі әзірге сақталып отыр: премьер-министр қызметін шиит, президент лауазымын күрд партияларының өкілі, ал парламент спикері қызметін сүннит өкілі атқарады. Бұл тәртіп Конституцияда қатаң квота ретінде бекітілмеген. Ол Саддам Хусейн билігі құлатылғаннан кейін қалыптасқан саяси келісім негізінде жұмыс істеп келеді.
Ирак саясатының тағы бір ерекшелігі – шииттік күштердің бір бөлігінің ықпалы парламентпен ғана шектелмейді. Кейбір партиялар Халықтық жұмылдыру күштерінің құрамындағы қарулы жасақтармен байланысты. Ресми түрде бұл құрылымдар мемлекеттік қауіпсіздік жүйесіне кіргенімен, олардың кейбірі дербес басқару жүйесін сақтап, Иранмен тығыз байланысын жалғастырып отыр.
Осылайша, Иранның Ирактағы ішкі саяси үдерістерге ықпалы күшті. Тегеран өзіне жақын шииттік партиялар, саясаткерлер мен қарулы жасақтар арқылы елдегі үдерістерге әсер ете алады. Сондықтан Иранмен байланысы бар шииттік күштер АҚШ-тың Ирактағы әскери қатысуының аяқталуын өздерінің саяси жеңісі ретінде қабылдап отыр.
Америка әскері кеткеннен кейін Иранның Ирактың ішкі саясаты мен қауіпсіздік саласына ықпал ету мүмкіндігі арта түседі. Дегенмен ел толығымен Тегеранның ықпал аймағына өтеді деуге әзірге ерте. Иран Ирак ішінде қуатты саяси және әскери ықпал тетіктеріне ие болса, АҚШ та өзінің елеулі экономикалық және дипломатиялық ықпалын сақтап отыр.
АҚШ-тың Ирактағы оккупациясының аяқталуы Бағдатты Үлкен Еуразия кеңістігімен байланыстыратын жаңа геосаяси жобаларды қарастыруға мүмкіндік береді. Соның бірі – Иракты біртіндеп Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ) кеңістігіне тарту.
