Мұнай-газ саласының сарапшысы Олжас Байділдинов былай деп жазады: «Естеріңізде болса, бұған дейін 2040 жылға дейінгі мұнай өңдеу саласын дамыту тұжырымдамасында ең басты екі сұраққа жауап жоқ екенін жазған едім: мұнайды қайдан аламыз (өзімізде жоқ) және жұмыс істеп тұрған үш мұнай өңдеу зауытының қуаты ұлғайтылып, төртінші жаңа зауыт салынғаннан кейін жанармай бағасы қандай болады? Мұнайды, шамасы, ірі кен орындарынан – Теңіз немесе Қашағаннан алуға тура келеді. Қазір қазақстандық компаниялар ішкі нарыққа мұнайды барреліне $20–25-дан өткізіп отыр. Ал Теңіз бен Қашаған мұнайды мұндай бағамен сатпайтыны анық. Үш мұнай өңдеу зауытын жаңғыртып, жаңа зауыт салуға кететін шығын $14–16 млрд-тан асады. Демек, сол кезде «әлеуметтік» АИ-92 бензинінің бір литрі шамамен $1 тұрады. Олжас Абайұлы орынды атап өтті: «Мұнай өңдеу қуатын арттыру ішкі нарықтағы жанар-жағармай бағасының тартымдылығына тікелей байланысты. Қазіргі жағдайда Қазақстандағы бензин мен дизель отынының бағасы көрші елдермен салыстырғанда екі есе төмен болғандықтан, мұнай өңдеу саласына инвестиция салу экономикалық тұрғыдан тиімсіз. Сондықтан нарықты ырықтандыруды белсенді түрде жалғастыру қажет. Бұл – экономикалық қауіпсіздік мәселесі». Тағы да атап өтейін: қазіргі баға сақталған жағдайда жаңа зауыт салуға немесе қолданыстағы кәсіпорындарды жаңғыртуға жұмсалған инвестиция ешқашан ақталмайды. Біз бұрынғыдай Ресейден мұнай өнімдерін импорттауға мәжбүр боламыз. Сондықтан жанармай бағасын теңестіру – энергетикалық және экономикалық қауіпсіздігіміз үшін маңызды мәселе. Алайда салалық министрлік барлық автокөлік иесіне бензиннің болашақта литріне шамамен $1 тұратынын алдын ала ескертуі керек деп санаймын».
Еуразия24 пікірі:
Өз тарапымыздан тағы бір маңызды мәселені айта кетейік, доллар бағамының қандай болатыны да үлкен рөл атқарады. Мәселен, Еуразиялық даму банкі маусым айында жариялаған 2026–2028 жылдарға арналған макроэкономикалық болжамында 2027 жылы доллардың орташа бағамы шамамен 505 теңге, ал 2028 жылы 525 теңге болады деп күтеді. Сонымен қатар ЕАДБ осы жылдары теңгенің біртіндеп әлсірейтінін ашық айтып отыр.
Сондықтан Байділдинов болжамының түпкі нәтижесін автокөлік иелері жанармайдың доллармен есептелген бағасына емес, оның теңгемен қанша болатынына қарап бағалайтыны анық.
Қазақстанда жанармай жай ғана тауар емес, жалпы инфляцияға тікелей ықпал ететін әлеуметтік маңызы бар өнім. Сондықтан жанар-жағармай бағасының бірден қымбаттауы халыққа күткеннен әлдеқайда ауыр тиеді.
Біздің ойымызша, мемлекет жанармай бағасының өсуі бәрібір болмай қоймайтынын қазірдің өзінде түсінсе де, әлеуметтік жағдайдың күрт шиеленісуіне жол бермеу үшін жаңа бағаға көшуді барынша ұзақ мерзімге созуға тырысады.
