АҚШ Ормуз бұғазындағы бақылаудан айырылып қалса, 1945 жылдан бері қалыптасқан әлемдік тәртіпті басқарып отырмыз деп мәлімдеуі қиын. Теориялық тұрғыда жеңілгенін мойындап, Монро доктринасына сәйкес Батыс жартышарына шегінуі мүмкін. Бірақ мұндай жағдайда мұнай саудасымен тығыз байланысты доллардың тағдыры не болмақ? Вашингтон әлемдік теңіз жолдарының қауіпсіздігі мен еркін қозғалысына кепілдік бере алмаса, долларға деген сұраныс та бұрынғыдай бола ма? Дональд Трампты АҚШ-тың билеуші элитасы елдің шектен тыс ұлғайған мемлекеттік қарыз мәселесін шешу үшін билікке әкелді. Ал АҚШ-тың сыртқы әлемге бергенінен жыл сайын шамамен 7% артық тұтынуына мүмкіндік беріп отырған экономикалық модельді бұзу оның алдына қойылған міндет емес.
Ақша санағанды да, Дональд Трамптың Иранмен текетірестен шығудың жолын іздегенін де ұзақ бақылауға болады. Алайда Ақ үйдің 47-ші басшысының қалыптасқан жағдайды жеңіс ретінде көрсетуге саяси мүмкіндігі қалмай барады. Жақын арада табысқа жететіні туралы мәлімдемелер де соғыс ресми аяқталғанға дейін ғана әсерін сақтайды.
Егер АҚШ-тың 5-флоты Парсы шығанағына кіру үшін Тегераннан рұқсат сұрауға мәжбүр болса, Вашингтонның алпауыт держава ретіндегі беделін сақтау қиынға соғады. Мұндай жағдайда әлемдегі өзге стратегиялық теңіз жолдарында да АҚШ үстемдігіне қарсылық күшеюі мүмкін.
Долларға әлемдік сұраныс қазіргі халықаралық тәртіппен тығыз байланысты. 1945 жылдан бері қалыптасқан АҚШ-тың теңіздегі үстемдігі әлсіресе, бұл сұранысты сақтап тұру да қиындайды. Ал Құрама Штаттарда ықпалы зор қаржы капиталы Пентагонның әскери әлеуетінің төмендеуіне де себеп болды. Қаржы саласы барынша көп пайда табуды басты мақсат етпегенде, АҚШ өндірістік қуатын сақтап қалуы мүмкін еді. Кем дегенде, теориялық тұрғыда мұндай мүмкіндік болды.
Бұған дейін әлемдік көшбасшылыққа қол жеткізген Ұлыбритания, Нидерланд пен Испания негізгі теңіз жолдарындағы ықпалынан айырылған соң бұрынғы үстемдігін сақтап қала алмады. Вашингтон да Батыс жартышарына шегінсе, доллардың әлемдік резервтік валюта мәртебесіне нұқсан келеді. Бұл ретте АҚШ-тың мемлекеттік қарызы 40 трлн долларға жетіп отыр. Ал қарыз нарығы бағалы қағаздардың өзге түрлерімен салыстырғанда әлдеқайда ауқымды.
АҚШ үшін жекелеген әскери операциялардағы сәтсіздіктен гөрі Ормуз бұғазындағы ықпалдан айырылудың салмағы әлдеқайда ауыр. Дональд Трамп қалыптасқан жағдайды жеңіс ретінде көрсетуге әрекеттенгенімен, Тегеранның қатаң ұстанымы оған мұндай мүмкіндік бермей отыр. Иран Вашингтонның жеңілгенін барынша анық көрсетіп, кейін жағдайды қайта өзгертуіне жол бермеуді көздейді.
Дональд Трамп бұл жағдайдың салдарын түсініп отырғаны анық. Жеңілгенін ресми мойындамай, уақытша бітімге келу АҚШ-қа кейін Парсы шығанағына қосымша әскери күш әкеліп, қайта әрекет етуге мүмкіндік беруі мүмкін. Иран билігі де осы сценарийді назарда ұстап отырғанға ұқсайды. Сондықтан Тегеран Трамп әкімшілігіне кейін қайта әрекет етуге мүмкіндік беретін тетіктерді барынша шектеуге тырысуда.
Қарашада өтетін Конгреске аралық сайлауда жеңіліс тапқан жағдайда Трамптың саяси ықпалы айтарлықтай әлсірейді. Соған қарамастан, ол Ормуз бұғазындағы бақылауды қайтаруға әрекет жасауы мүмкін. Бұл ретте демократтардың ұстанымы шешуші мәнге ие болмақ. Егер АҚШ-тағы ықпалды қаржы топтары үшін Ормузды бақылау аса маңызды болса, Пентагонға тағы бір мүмкіндік беру үшін қажетті қаржылық тетіктер де табылуы ықтимал.
Алайда мәселе бұдан да күрделі болуы мүмкін. Саяси қолдау болған күннің өзінде АҚШ әскері Иранды жеңіп, Ормуз бұғазын бақылауға қауқарсыз болса ше? Онда Вашингтонның геосаяси сәтсіздігі әскери жеңіліспен ұштасып, Батыс жартышарына жоспарлы түрде шегінуі бақылаудан шыққан үдеріске айналуы мүмкін.
Қазіргі жағдайдың қанша уақытқа созылары белгісіз. Бір жағынан, Ормуз бұғазынан айырылу Трамп үшін жол беруге болмайтын шек болса, екінші жағынан, оны ұстап тұруға әскери мүмкіндіктің жеткіліксіздігі айқын байқалады. Әзірге Ақ үй басшысы қалыптасқан жағдайды бүркемелеу үшін қатаң мәлімдемелермен шектеліп келеді. Алайда мұндай саяси тәсілдің де мүмкіндігі шексіз емес.
