Мансұр Жетігенов

Бағалы металдар қатарында платина — өзіндік ерекшелігі бар, тарихи жолы күрделі металл. Өткен ғасырларда оны кейде алтынды қолдан жасау үшін қорытпаларға қосылатын металл ретінде қарастырса, енді бір кезеңдерде практикалық қасиеттеріне байланысты бағасы алтыннан да жоғары бағаланған. Алтын негізінен инвестициялық актив рөлін алғаннан кейін, баға тұрғысынан платинадан едәуір алшақтап кетті. Дегенмен жаһандық тұрақсыздық күшейген қазіргі кезеңде платина қайтадан инвесторлардың назарын аударып, алтынмен бағасы бірдей болуы мүмкін. 

Әлемдік қолданыстағы қаржы жүйесінің ыдырауы және жаңа жүйенің қалыптасуы — бұл бір сәтте жүзеге асатын құбылыс емес, ұзақ мерзімді үдеріс. Өйткені оған ауқымды адами және материалдық ресурстар тартылған. Сонымен қатар осы үдерістің қандай кезеңде тұрғанын аңғаруға мүмкіндік беретін бірқатар көрсеткіштер бар. Қазіргі кезеңде олардың ішіндегі ең маңыздысы — мемлекеттік және жекеменшік қарыз деңгейі, фиат валюталардың құнсыздануы, сондай-ақ алтын бағасының динамикасы.

Алтын 2026 жылға бір унциясына (шамамен 31,1 г) 4330 АҚШ доллары деңгейінде кірді. Одан кейін баға күрт өсіп, 5600 долларға дейін жетті, ал артынша кем түспейтіндей әсерлі төмендеу байқалып, 4400 долларға дейін құлдырады. Кейін бағалы металл 4800–4900 доллар аралығындағы дәлізде тұрақтады. «Қағаз күміс» нарығында құлдырау одан да айқын болды. Объективті экономикалық заңдарға қарсы әрекет ететін ықпалды күштер бар, алайда олардың мүмкіндіктері жүйелі түрде шектеулі. Логикаға сай, фиаттық/декреттік (ешбір нақты активпен қамтамасыз етілмеген) ақшаларға негізделген ескі қаржылық модель осылайша әлсіреп, өз кезеңін аяқтауы тиіс. Оның орнын, тарихта мұндай айналымдар кезінде әрдайым болғандай, тауарлық, яғни қамтамасыз етілген ақша жүйесі басады.

Қызылордада өткен V Ұлттық құрылтайдың басты ақпараттық оқиғасы — жақын арада вице-президент лауазымының енгізілуі болмақ. Конституцияға енгізілетін өзгерістер тек қағаз бетіндегі жазулар болса, вице-президент — мемлекет басшысына қатысты күтпеген жағдайлар (форс-мажор) орын алғанда, негізгі шешімдерді қабылдайтын және құжаттардың мазмұнына тікелей ықпал ететін нақты тұлға. Қазақстандағы суперпрезиденттік билік жүйесінің табиғаты осындай, сондықтан саяси процестерден хабары бар орта екінші кезектегі мәселелерге назар аудармайды.

Алтынның бір унциясы 5 000 АҚШ доллары (шамамен 31,1 г) деңгейіне қарай қарқынды түрде жақындап келеді. Қаңтар айындағы екі күн ішінде спот нарықта (төлемнен кейін 1–2 күн ішінде активті жеткізу арқылы жасалатын мәмілелер) алтын бағамы 5,6%-ға өсті, ал қаңтардың үш аптасында өсім 11%-ды құрады. Жақын уақытқа дейін алтын мұндай өсімді бір жыл ішінде де көрсетпеген еді. Шын мәнінде, бұл алтынның құны күрт өсіп жатыр дегеннен гөрі, фиаттық (ешқандай нақты активпен қамтамасыз етілмеген) валюталардың құнсыздану үдерісімен байланысты. Бұл тұрғыда негізгі рөлді АҚШ доллары атқарып отыр.